Wał kultowy

Wał kultowy na Łyścu

Szczyt Łysej Góry otacza kamienny wał, ułożony z głazów piaskowca kwarcytowego. Jego długość wynosi około 1,5 km, a wysokość dochodzi do ponad 2 m. Podobne budowle występują na Ślęży, Raduni i Górze Kościuszki w województwie dolnośląskim. Prawdopodobnie wały te nie były wałami obronnymi. Choć do dziś nie ma wśród archeologów i historyków jednomyślności w tej kwestii. Powszechnie uważa się, że pełniły one funkcje religijnych kręgów kultowych wyodrębniających od otoczenia miejsca uznane za święte; przeznaczone do spełniania w ich obrębie obrzędów religijnych. Są dowodem istnienia we wczesnym średniowieczu na Łysej Górze ośrodka kultu pogańskiego.

Czeskie zapiski benedyktyńskie z XVI wieku podają, że Łysa Góra poświecona była trzem bóstwom o nazwach: Łada, Boda i Leli (Świst, Poświst i Pogoda). W pobliżu wału ludność w okresie początku wiosny gromadziła się w celu odprawienia modłów i składania ofiar wspomnianym wyżej bóstwom.

Wnętrze wału zbudowano z głazów, których ciężar dochodzi do 100 kilogramów. Zewnętrzne warstwy ukończonych części wału zostały obłożone drobniejszym tłuczniem.

Wał kultowy o kształcie wydłużonej elipsy otaczający szczyt Łysej Góry podzielić można na część wschodnią i zachodnią. Pierwotne wejście na teren otoczony wałem, znajduje się po wschodniej stronie szczytu Łysej Góry. Odcinek ten posiada największą wysokość i charakteryzuje się bardzo starannym wykonaniem, co może świadczyć o całkowitym ukończeniu budowy. Zupełnie odmienny stan przedstawia część zachodnia. Wał jest tutaj wyraźnie niedokończony – brakuje okładziny z drobno potłuczonych kamieni. Przyczyną przerwania budowy mogło być prawdopodobnie wydanie przez Bolesława Chrobrego zakazu stosowania praktyk pogańskich.